Help! Mijn paard heeft last van zijn darmen
25 december 2021 

Help! Mijn paard heeft last van zijn darmen

Ik zie het op internet regelmatig voorbij komen, berichten van paardeneigenaren over dat hun paard last van zijn darmen heeft. Het is een goede ontwikkeling dat we dit steeds meer als een optie gaan zien en hier aan denken als een paard niet helemaal fit is. Vaak vragen mensen dan om supplementen die ze hun paard kunnen geven. Supplementen of kruiden kunnen hierin zeker wel ondersteunen, máár dan wil je wél ook de basis op orde hebben. Als je paard standaard ruwvoer van slechte kwaliteit krijgt of de hele winter binnen staat kun je de bijvoeding wel optimaliseren maar dat gaat die andere ongeschikte omstandigheden niet compenseren. 

Waarom hebben paarden last van hun darmen?

Ontzettend veel paarden hebben last van hun darmen, en dat heeft verschillende oorzaken. Om te beginnen zijn veel paardeneigenaren zich te weinig bewust van hoe de spijsvertering van hun paard werkt, en dus ook op wat voor voer een paard het goed doet. Paarden krijgen daardoor vaak ongeschikte voeding die hun spijsvertering ontregelt in plaats van ondersteunt. Je kunt dan denken aan zetmeelrijk krachtvoer, voordroog, maar ook het gemiddelde Nederlandse weiland wat uit productiegrassen bestaat. Paarden zijn gemaakt om de hele dag door kleine hoeveelheden vezelrijk voedsel met een lage voedingswaarde te verteren. Daar werkt kun spijsvertering ook het beste op. Over de laatste decennia zijn we paarden heel anders gaan voeren en nu zitten we op de blaren. Of ja, eigenlijk onze paarden... De laatste jaren komt er wel weer steeds meer bewustzijn rondom voeding, dus het tij is aan het keren, maar het probleem van een slechte darmgezondheid bij paarden is niet zomaar opgelost. We hebben namelijk generaties aan paarden met een slechte darmgezondheid gefokt omdat hier simpelweg niet opgelet werd. 'Mooie' beweging was belangrijker dan een gezond maag-darmstelsel. En dan kom ik op een volgende reden waarom zoveel paarden last hebben van hun darmen.

Ten tweede is er over het algemeen bij het fokken veel te weinig aandacht voor darmgezondheid. Zolang een paard maar goed beweegt, maar zelfs als het ongeschikt is voor de sport, wordt een merrie vaak als fokmerrie ingezet. Deze fokmerries krijgen vaak grote hoeveelheden ongezonde merriebrokken of ander krachtvoer dat bol staat van suiker en zetmeel. Ook is het aannemelijk dat zij ook al niet met een goede darmgezondheid geboren zijn, want hun moeder is waarschijnlijk op dezelfde manier gevoerd. Zo'n merrie heeft dus een verstoorde darmflora, en vervolgens wordt zij gedekt en krijgt ze een veulen. Dit veulen zal de mest van de merrie eten om een darmflora op te bouwen, en krijgt zo dus de verstoorde darmflora van de merrie binnen. Het veulen krijgt zo meteen al een slechte start mee, want de eerste 6 maanden van een leven van een veulen zijn ontzettend belangrijk voor het opbouwen van een goede darmflora. Dit is ook een reden waarom te vroeg afspenen echt af te raden is. Dit zijn vaak de paarden die al op jonge leeftijd zomereczeem of hoefbevangenheid krijgen. Ze hebben geen goede basis, en als ze vervolgens nog meer ongezonde voeding krijgen wordt dit alleen maar erger. Als je gaat fokken met een merrie die bijvoorbeeld niet meer geschikt is voor de sport moet je je ook afvragen waarom dat is. Misschien kan ze door een verstoorde darmflora wel niet de juiste mineralen opnemen die haar lichaam nodig heeft waardoor ze blessuregevoelig is. Je kunt je dan afvragen of je met zo'n merrie wel moet willen fokken.

Dan zijn er ook nog een aantal andere redenen waarom paarden last van hun darmen kunnen hebben. Je kunt dan denken aan iets giftigs eten, beschimmeld voer, medicatie, wormenkuren etc. Als zo'n paard een goede basis darmgezondheid heeft is dit relatief makkelijk op te lossen, maar heel veel paarden hebben geen gezonde basis om op terug te vallen.

Hoe herken je darmproblemen?

Darmproblemen kunnen voor veel verschillende symptomen zorgen. Dat komt omdat de darmgezondheid een grote rol speelt voor de algehele weerstand van je paard. Als de darmen niet optimaal zijn kan dit zich dan ook op andere plekken in het lichaam uiten. Vaak zijn dat de plekken waar je paard het meest gevoelig is.

Bij darmproblemen kunnen onder andere de volgende symptomen zichtbaar zijn:

  • Dunne mest of diarree
  • Mestwater
  • Gevoelig bij aanraking op de buik
  • Koliek, gasvorming, opgeblazen buik
  • Hoefbevangenheid
  • Jeuk/zomereczeem
  • Mok, rasp
  • Hoesten
  • Hoefproblemen
  • Overgewicht
  • Ondergewicht
  • Lymfatisch worden
  • Blessuregevoeligheid door beperkte opname mineralen
  • Leverproblemen door gebrek aan aanmaak B6 (KPU)

Wat gebeurt er bij darmproblemen?

Het is sowieso goed om je te realiseren dat er niet maar één darmprobleem is. Er kunnen verschillende dingen fout gaan in de darmen, die ook om een andere aanpak vragen. Daarom zijn standaard voeren of supplementen die de darmen helpen mijn inziens niet zo zinnig. Je weet namelijk niet wat er in de darmen aan de hand is. Dit geldt ook voor probiotica. Er is nog te weinig bekend over hoe de darmflora van een gezond paard eruit moet zien om probiotica te kunnen maken. Hiervoor moet je namelijk weten welke bacteriën je toe moet voegen om de darmen gezond te maken, en dit kan simpelweg nog niet met zekerheid gezegd worden.

Wat je vaak ziet is dat er sprake is van verzuring in de darmen, en dat heeft vergaande gevolgen. Een gezond paard leeft in symbiose samen met zijn darmflora. De darmflora produceert stofjes die het paard nodig heeft zoals vitamines en vetzuren voor energie doordat zij het voedsel van het paard verteren. Dit zijn grotendeels micro-organismen die vezels uit ruwvoer verteren. Als een paard echter grote hoeveelheden zetmeelrijk krachtvoer krijgt kan dit in de dunne darm niet verteerd worden omdat een paard te weinig aanmaakt van het enzym dat zetmeel verteerd. Dat komt doordat paarden van nature zetmeelarm eten. Onverteerde voedselresten stromen dan door naar de dikke darm, waar ze niet thuishoren. Hier vormen ze voedsel voor onder andere melkzuurbacteriën. Wanneer deze gevoed worden kunnen ze vermeerderen. Een gezonde darmflora mag echter maar voor een heel klein deel uit melkzuurbacteriën bestaan. Bij heel veel paarden zijn deze bacteriën in te grote aantallen aanwezig, bijvoorbeeld door krachtvoer, voordroog, probiotica op basis van melkzuurbacteriën of pectine uit bijvoorbeeld bietenpulp of voorjaarsgras.

Melkzuurbacteriën eten deze voedselresten en zetten deze om in melkzuur. Dat is een stofje waar een paard niks mee kan. Dit moet dus afgevoerd worden, maar als dit in te grote hoeveelheden geproduceerd wordt kunnen de lever en nieren dat niet (snel genoeg). De darmen horen niet zuur te zijn, maar dat gebeurt dan wel. Enerzijds kan de darmwand hier niet tegen. Deze zal geïrriteerd raken en ontstekingen kunnen zorgen voor een leaky gut. De gaatjes in de darmwand die voedingsstoffen tot het bloed toe laten worden dan te groot waardoor ongewenste stoffen toegang krijgen tot de bloedbaan en door het hele lichaam voor problemen kunnen zorgen. Anderzijds kunnen de micro-organismen die ruwvoer verteren ook niet tegen deze zure omgeving. Zij zullen dan afsterven, en hierbij laten ze toxines vrij. Als dat in één keer in grote hoeveelheden gebeurt kunnen deze toxines hoefbevangenheid veroorzaken. Daarnaast heeft het afsterven van deze micro-organismen een negatieve invloed op de mate waarin ruwvoer verteerd kan worden. Hoe minder vezelverterende micro-organismen in de darmen, hoe minder voedingsstoffen zij uit ruwvoer kunnen verteren. Dit kan leiden tot een tekort aan vitamine B6 waardoor de lever niet goed functioneert, maar ook tot een gebrek aan energie doordat er geen vetzuren geproduceerd worden. Wij gaan paarden met weinig energie vaak meer krachtvoer geven, maar daarmee maak je het dus alleen maar erger.

Om diverse redenen kunnen problemen als gasvorming of koliek ook regelmatig terugkeren. Er kan in de darmen sprake zijn van schimmels of van mycotoxines. Dergelijke problemen vragen om verschillende aanpak, dus daarom is het verstandig om dit met een therapeut of voedingsadviseur aan te pakken in plaats van zelf willekeurige producten voor de darmen te kopen. Daar komt ook nog bij dat veel producten die zogenaamd voor de darmen zijn ingrediënten bevatten die het tegenovergestelde doen, namelijk de darmen irriteren. Daarom is het belangrijk om je paard niet zomaar iets te geven, want je kunt darmproblemen daarmee ook juist in stand houden.

Hoe los je darmproblemen op?

Begin altijd bij de basis. Om te beginnen moet je paard voorzien worden in zijn basisbehoeften, want dat heeft invloed op alle andere dingen die je doet. Sociaal contact zal hierin vooral voor stress kunnen zorgen en dat is niet goed voor het zenuwstelsel wat onder andere de spijsvertering aanstuurt. Vooral vrije beweging en voldoende ruwvoer zijn hierin echter van groot belang. De spijsvertering van een paard is gemaakt op een hapje stapje principe waarbij ze de hele dag kleine hoeveelheden ruwvoer eten terwijl ze in beweging zijn. Deze beweging is belangrijk voor de spijsvertering en bevordert een goede darmwerking. Als een paard de hele dag stilstaat gaat dit ten koste van de werking van de spijsvertering en wordt de kans op verstoppingen bijvoorbeeld groter. Daarnaast is genoeg ruwvoer, de hele dag door, ontzettend belangrijk om de darmen op gang te houden en ook om problemen in de maag te voorkomen. Een paard mag nooit langer dan 4 uur zonder ruwvoer staan. Als dat wel op dagelijkse basis gebeurt gaat dit de werking van de spijsvertering belemmeren. Omdat een paard gemaakt is om in de dikke darm energie uit ruwvoer te halen, is het biologisch geprogrammeerd om na een periode van vasten te zorgen dat er zo snel mogelijk voer in de dikke darm terechtkomt voor energie. Het voer kan dan te snel door het spijsverteringskanaal gaan waardoor de diverse processen niet goed uitgevoerd kunnen worden. Geef na een periode van vasten ook nooit eerst krachtvoer, want dat zal dan niet goed opgenomen worden. Geef altijd eerst ruwvoer na een periode van vasten om de darmen op gang te krijgen.

Als de basis klopt wil je de basisvoeding gaan optimaliseren. Voorkom grote hoeveelheden suiker en zetmeel en stel een rantsoen samen dat aansluit bij wat een paard van nature zou eten, dus voornamelijk vezels. Geef je paard een balancer om in de mineralenbehoefte te voorzien, en vul dit eventueel aan met kruiden voor meer variatie. Hoe meer variatie in de voeding, doe groter de diversiteit in de darmflora. Een diverse darmflora zorgt voor een goede darmgezondheid. 

Als je paard bijvoorbeeld wat te mager is wil je dit altijd eerst met ruwvoer oplossen. Een paard aan laten komen doe je met ruwvoer, niet met krachtvoer. Het liefst zorg je voor onbeperkt onverpakt hooi van een passende voedingswaarde, maar zeker als je paard in een groep staat is dit niet altijd mogelijk. Het kan dan nodig zijn om je paard bij te voeren met bijvoorbeeld grasbrok of esparcette.

Tenslotte is het soms simpelweg nodig om de darmen echt te helpen te herstellen. Dit wil je wel altijd onder begeleiding doen, tenzij je zelf weet wat je doet. Mijn voorkeur heeft het om hiervoor kruiden de gebruiken omdat deze passen binnen het natuurlijke rantsoen van het paard, en hier zitten geen ongezonde ingrediënten doorheen zoals een drager.

Heeft jouw paard darmproblemen die je niet opgelost krijgt? Vraag een voedingsadvies aan, dan kan ik je helpen om het voer te optimaliseren en de kruiden uit te meten waar jouw paard baat bij heeft.