Hoefbevangenheid: wat is het, hoe herken je het en hoe los je het op?
26 oktober 2021 

Hoefbevangenheid: wat is het, hoe herken je het en hoe los je het op?

In Nederland zie je steeds meer paarden met overgewicht. Een aandoening die daarbij mee groeit is hoefbevangenheid. Veel paarden met overgewicht zijn insulineresistent of hebben EMS, en dat zijn aandoeningen die de kans op hoefbevangenheid aanzienlijk vergroten. Wat belangrijk is om je te realiseren over hoefbevangenheid is dat dit meestal de druppel is die de emmer doet overlopen. Een paard wat volledig gezond is zal niet snel hoefbevangen raken. Het gaat meestal samen met stofwisselingsproblemen namelijk. Er is meestal sprake van onderliggende oorzaken en bijvoorbeeld voorjaarsgras kan dan de trigger zijn die hoefbevangenheid veroorzaakt. Hoefbevangenheid is dan een pijnlijk symptoom van problemen elders in het lichaam. Omdat hoefbevangenheid vaak veroorzaakt wordt door stofwisselingsproblemen kun je op het gebied van voeding veel doen om dit te voorkomen. Daar ga ik in deze blog verder op in.

Wat is hoefbevangenheid?

Bij hoefbevangenheid is er sprake van een ontsteking tussen het hoefbeen en de hoefwand. Hier tussen zit lamellen (daarom wordt hoefbevangenheid ook wel laminitis genoemd), die als een soort klittenband de hoefwand aan het hoefbeen vast maken. Als er in deze lamellen ontstekingen ontstaan heeft dat invloed op de stevigheid van de verbinding tussen de hoefwand en het hoefbeen. Hierdoor kan een zwelling en daarmee druk in de hoeven ontstaan, en dat is oncomfortabel voor je paard. In een ernstig geval van hoefbevangenheid kan deze verbinding helemaal kapot gaan waardoor het hoefbeen kan gaan kantelen in de hoefcapsule. Deze gaat dan naar voren hangen en in de zool van je paard drukken. In het ergste geval kan deze er zelfs doorheen komen. Deze druk doet ontzettend veel pijn voor je paard. Als het hoefbeen door de zool heen komt is het meestal einde verhaal, dus dat wil je altijd zien te voorkomen.

Hoe wordt hoefbevangenheid veroorzaakt?

Er zijn verschillende theorieën over wat er in de hoef specifiek gebeurt als een paard hoefbevangen wordt. Zo kan het zijn dat er in de bloedcirculatie iets niet goed gaat, of dat er in de hoeven te veel enzymen aanwezig zijn die de lamellen afbreken. Normaal doen ze dit enkel om de hoefwand te laten groeien, maar als er te veel aanwezig zijn kunnen er te veel lamellen kapot gaan en kan dat hoefbevangenheid veroorzaken. Hoefbevangenheid kan ook getriggerd worden door een bevalling of door overbelasting, maar in de meeste gevallen komt het door een stofwisselingsprobleem.

Insulineresistentie

Bij insulineresistentie is er sprake van een ongevoeligheid van de cellen voor insuline. Insuline reguleert samen met glucagon de bloedsuikerspiegel. De koolhydraten die je paard binnenkrijgt worden afgebroken tot glucose en zo wordt het naar de juiste cellen vervoerd. Als er te veel suiker in het bloed aanwezig is wordt het hormoon insuline afgegeven door de alvleesklier. Dat is een trigger voor de diverse lichaamscellen om glucose uit het bloed op te gaan nemen zodat de bloedsuikerspiegel kan dalen. Glucagon wordt aangemaakt als de bloedsuikerspiegel te laag is. Dat stimuleert dezelfde cellen om juist glucose aan het bloed toe te laten zodat de bloedsuikerspiegel kan stijgen. Bij een paard wat insulineresistent is duurt het veel te lang voordat de cellen glucose op gaan nemen. Ze reageren niet goed op de uitstoot van insuline. Daardoor blijft de bloedsuikerspiegel langdurig te hoog, en dat is niet goed voor het lichaam. Er wordt dan steeds meer insuline uitgestoten totdat de cellen wel reageren, maar hiervoor zal steeds meer insuline nodig zijn. Uiteindelijk zullen de cellen er helemaal niet meer op reageren.

Paarden die al een keer hoefbevangen zijn geweest nemen minder goed glucose op en hebben standaard hogere insulinewaardes. Deze paarden raken sneller hoefbevangen dan andere paarden.

PPID

PPID is een storing in de hormoonafgifte in de hypofyse van het paard. Dit wordt veroorzaakt door een goedaardige tumor. Er worden dan te veel corticoïden aangemaakt en dat verstoort de hormoonhuishouding. PPID stond lange tijd bekend als de ziekte van Cushing, en daarbij wordt vaak aan de krullende vacht gedacht. Je ziet deze aandoening vooral bij oudere paarden, maar het kan ook bij jongere paarden voorkomen. Paarden met PPID hebben een verhoogde kans op hoefbevangenheid. In het najaar zou PPID zelfs bij 70% van de gevallen van hoefbevangenheid de oorzaak zijn. Bij een paard dat zonder aanleiding hoefbevangen lijkt te worden is het verstandig om te testen op PPID.

Darmdysbiose

Bij een gezond paard is er in de darmen sprake van symbiose. De micro-organismen die in de dikke darm van een paard leven werken samen met het paard. Zij verteren de voeding die de dikke darm in komt, en produceren hiermee stoffen die het paard nodig heeft zoals vitamines. Als een paard een darmdysbiose heeft is er sprake van een onbalans in de darmflora. De voedingsstoffen waarvoor een paard van micro-organismen afhankelijk is worden dan niet geproduceerd. Een dysbiose kan problemen als een leaky gut, KPU, hoefbevangenheid en koliek veroorzaken. De weerstand van je paard begint voor 80% in de darmen. Daarom is een goede darmgezondheid zo ontzettend belangrijk als het om de algehele gezondheid van je paard gaat.

Een voorbeeld van een vitamine die onder invloed van micro-organismen aangemaakt wordt is vitamine B6. Deze vitamine heeft de lever in zijn geactiveerde vorm nodig om afvalstoffen te bewerken zodat ze door de nieren afgevoerd kunnen worden met de urine. Als er geen vitamine B6 geactiveerd kan worden gaat de lever andere manieren zoeken om afvalstoffen af te voeren, bijvoorbeeld door ze te binden aan mineralen, of de afvalstoffen worden in het vet- en bindweefsel opgeslagen. Deze mineralen (zwavel, selenium, zink en mangaan) kunnen dan niet hun oorspronkelijke functie vervullen omdat de lever deze mineralen gebruikt om te ontgiften. Dat noem je kryptopyrrolurie (KPU) en daar hebben ontzettend veel paarden last van. Dit kan ook een onderliggende reden zijn voor hoefbevangenheid.

Voeding heeft een ontzettend groot aandeel als het gaat om de darmflora, maar ook bijvoorbeeld medicijnen, wormenkuren en stress hebben hier invloed op. Een darmdysbiose wordt vaak veroorzaakt door een te grote hoeveelheid melkzuurbacteriën in de darmen. Waar de gewenste bacteriën in de dikke darm cellulose verteren en goede stofjes uitstoten, stoten melkzuurbacteriën melkzuur uit. Daar kan een paard niks mee. Het enige wat dit doet is de darmen verzuren. Dat veroorzaakt ontstekingen in de darmwand waardoor tight junctions die voedingsstoffen aan het bloed toelaten te veel open gaan staan en er stoffen doorstromen naar het bloed die daar niet horen. Dit kunnen ook schadelijke stoffen zijn die hoefbevangenheid kunnen triggeren. Daarnaast zorgt deze verzuring voor massasterfte van micro-organismen omdat deze niet tegen een zure omgeving kunnen. Hierbij komen endotoxinen vrij en ook deze kunnen hoefbevangenheid triggeren.

Voeding die voor meer melkzuurbacteriën in de dikke darm zorgt:

Directe triggers voor hoefbevangenheid zijn bijvoorbeeld fructaan uit (voorjaars)gras, pectine, suiker, gifstoffen uit giftige planten, beschimmeld voer, endofyten, klaver, medicatie en wormenkuren. Als je paard al een verstoorde stofwisselingen heeft zijn dit dingen die je paard over het randje kunnen duwen en daarmee hoefbevangenheid kunnen triggeren.

Hoe herken je hoefbevangenheid?

Een heel herkenbaar symptoom van hoefbevangenheid is een paard dat naar achter leunt om de voorkant van de hoeven te ontzien, maar er zijn meer dingen waar je hoefbevangenheid aan kan herkennen. Als je dit beeld ziet is de hoefbevangenheid al best wel ver gevorderd. Hoefbevangenheid doet veel pijn en de kans is dan ook groot dat je paard amper wil lopen. Sommigen zullen gewoon stil blijven staan, anderen gaan continu liggen. Hoefbevangenheid zie je meestal aan de voorhoeven maar het kan ook aan alle hoeven voorkomen.

  • Een paard met beginnende hoefbevangenheid beweegt stijf door een te grote hoeveelheid afvalstoffen in het lichaam/verzuring van de spieren
  • De hoeven voelen warm aan en is gevoelig bij aanraking, bijvoorbeeld door een hoevenkrabber
  • Bij een paard dat hoefbevangen is lopen de groeiringen op de hoeven niet evenredig aan elkaar. Er komt dan meer ruimte tussen de hoefringen te zitten. Dit komt doordat er veel druk op de toon staat en deze langzamer groeit dan de achterkant van de hoef.
  • Het paard ontlast de linker en rechter hoeven om en om
  • Er kan een abces ontstaan bij de kroonrand omdat het lichaam afvalstoffen af probeert te voeren
  • Het paard loopt kreupel, als hij al loopt
  • Duidelijke pijn signalen, let op de equine pain face, maar ook zweten, koorts en een verhoogde hartslag

Hoe los je hoefbevangenheid op?

Bij vermoeden van hoefbevangenheid is het verstandig om hier een dierenarts bij te halen om een behandelplan op te stellen. Voeding moet hier een onderdeel van zijn omdat hoefbevangenheid hier heel vaak door veroorzaakt wordt. Het is altijd belangrijk om de oorzaak van de hoefbevangenheid te achterhalen, want als je die niet weet doe je enkel aan symptoombestrijding. De oplossing is namelijk afhankelijk van de oorzaak en vaak vraagt dit om grotere aanpassingen dan alleen medicijnen tegen hoefbevangenheid. Als je niet denkt dat het aan voeding ligt kan testen op bijvoorbeeld insulineresistentie of PPID nuttig zijn. Een dierenarts zou je hier in moeten kunnen adviseren.

Een paard dat hoefbevangen is wil je meteen van het gras afhalen als het hier nog op staat. Je wil dan arm hooi voeren, maar zeker wel genoeg. Vul dit aan met een balancer en eventueel takken of kruiden, maar meer wil je een hoefbevangen paard niet geven. Suiker- en zetmeelrijk voer en voordroog zijn uit den boze want dit zorgt alleen maar voor meer afvalstoffen in het lichaam.

Zorg dat je paard comfortabel ergens kan gaan liggen. Dat is natuurlijk altijd belangrijk, want als dat niet kan kan een paard oververmoeid raken. Met hoefbevangenheid is het nog belangrijker omdat liggen een manier is om de hoeven te ontzien. Je kunt er ook voor kiezen om een deel van de paddock onder water te zetten om op die manier de hoeven te koelen. Dit helpt tegen de pijn die de zwelling veroorzaakt.

Naast voeding en huisvesting is het ook belangrijk dat de hoeven goed bekapt worden door een natuurlijk bekapper of kundige hoefsmid die verstand heeft van hoefbevangenheid. Ik ben zelf geen voorstander van hoefijzers omdat die veel te veel nadelen met zich meebrengen en vooral symptoombestrijding zijn. Als je paard gevoelig loopt, kies dan voor hoefschoenen. Met hoefijzers wordt de doorbloeding van de hoef belemmerd en dat is juist heel belangrijk voor genezing van de hoefbevangenheid.

Paarden die al eens bevangen zijn geweest kunnen hier gevoelig voor blijven. Als je een paard koopt is dit dus ook goed om naar te informeren. Als jouw paard bevangen wordt zal dit voor dit paard iets zijn waar je altijd mee op zal moeten letten. Deze paarden kun je beter helemaal niet meer op gras zetten en zo sober mogelijk voeren. Zorg dat je je inleest in wat een trigger voor hoefbevangenheid kan zijn en vermijdt deze dingen zoveel mogelijk.

Reactie plaatsen